سامان

ورزش چوگان میراث ایرانیان

چوگان ورزش تیمی مهیج و مفرح ایرانی است که به‌دلیل هیجان بالا، در میان طرفداران محبوبیت دارد.

چوگان، دوره، ایران، ورزش، بازی

چوگان از ورزش‌های قدیمی ایران محسوب می‌شود که امروزه در سطح جهان گسترش یافته است و با نام «پولو» (Polo) شناخته می‌شود.این بازی در گذشته به‌دلیل حضور پررنگ اسب در آن، عرصه‌ای برای حضور سوارکاران و جنگاوران بود تا از این طریق، استعدادهای سوارکاری خود را در بازی به نمایش بگذارند.

چوگان یک رشته‌ ورزشی تیمی است که در آن سوارکاران با چوب مخصوص این بازی، توپ یا گوی را برای ورود به دروازه حریف هدایت و دنبال می‌کنند. این رشته ورزشی در گذشته بیشتر در دربار پادشاهان رایج بود و تنها به ایران اختصاص داشت؛ هرچند امروزه در کشورهای دیگر نیز رواج یافته است، از حدود ۴۰ سال پیش به رشته‌های ورزشی المپیک راه پیدا کرد و اکنون نیز از سوی کمیته المپیک به‌عنوان ورزشی جهانی شناخته می‌شود. با گذشت زمان ورزش چوگان در کشورهای دیگر، نسبت به مهد خود ایران، جایگاه والاتری یافت و مورد توجه بیشتری قرار گرفت.

تاریخچه پیدایش ورزش چوگان به ایران باستان تعلق دارد. پژوهشگران بر این عقیده هستند که سابقه چوگان در ایران به رام کردن اسب می‌رسد؛ اما اسناد مکتوب، سابقه ورزش چوگان در ایران را به سال ۵۲۵ پیش از میلاد مسیح نسبت می‌دهند. چوگان در دوره هخامنشیان در ایران بازی می‌شد و در دوره پادشاهی داریوش یکم هخامنشی در کشور هند نیز رواج یافت.

بر اساس استاد مکتوب، سابقه بازی چوگان در ایران به سال ۵۲۵ پیش از میلاد می‌رسد

ورزش چوگان در دوره حکومت ساسانیان جایگاه والایی داشت. اهمیت این ورزش در عهد پادشاهی اردشیر، موسس سلسله ساسانی، در کتاب شاهنامه فردوسی به وضوح قابل‌مشاهده است. جایگاه ورزش چوگان تا پایان حکومت ساسانیان حفظ شد.

در دوره حکومت بهرام پنجم ساسانی و عهد پادشاهی خسروپرویز، چوگان به اوج اعتلای خود رسید؛ در این زمان مسابقات بسیاری ترتیب داده می‌شد که پادشاه و درباریان نیز به تماشای آن‌ها می‌نشستند.

پس از ورود اسلام به ایران، چوگان جایگاه اولیه خود را در عهد باستان از دست داد؛ اما از بین نرفت. اشاره به چوگان در کتاب‌های شاعران دوره اسلامی، همچون رودکی، ناصرخسرو، سعدی و حافظ نمونه‌هایی است که وجود این بازی در دوره اسلامی را تایید می‌کنند. مغولان بعد از حمله به ایران، با تاثیر از فرهنگ ایرانی، ورزش چوگان را فراگرفتند و آن را در امپراتوری خود رواج دادند. گرایش کشورهای شرق آسیا به چوگان مربوط به این دوره است. در دوره حکومت مغولان، چوگان به‌طور جدی از جغرافیای ایران خارج و وارد قلمروی کشورهای دیگر شد.

بازی چوگان در عصر حکومت صفویه دوباره اوج گرفت و شکوفا شد. بررسی اسناد تاریخی نشان می‌دهد که شاه عباس اول با انتقال پایتخت به اصفهان، میدان نقش جهان را با هدف برگزاری مسابقات چوگان بنا کرد. اروپاییان در این دوره، از طریق کشور هند با ورزش چوگان آشنا شدند. افسران انگلیسی نیز در این دوره چوگان را آموختند و آن را با خود به کشورشان بردند.

عهد شاه عباس یکم صفوی، تنها دوره تاریخی بعد از اسلام در ایران است که بازی چوگان در آن اوج گرفت

ورزش چوگان بعد از دوره صفوی، اهمیت خود را از دست داد. در دوره نادرشاه افشار کشور درگیر جنگ بود و به امور فرهنگی التفاتی نمی‌شد. در دوره حکومت زند و قاجار نیز توجه چندانی به ورزش چوگان نشد. با روی کار آمدن پهلوی دوم، این ورزش دوباره مورد توجه قرار گرفت.

با وجود تلاش‌های زیادی که برای توسعه چوگان صورت گرفت؛ این رشته ورزشی جایگاه پیشین خود را به دست نیاورد و مانند گذشته رواج پیدا نکرد. در این دوره اقداماتی نیز جهت ساخت بناهای سرپوشیده برای بازی چوگان بانوان انجام شد.

به قلم: سید محسن حسینی

سوالات متداول

چرا ورزش چوگان میراث ایرانیان اهمیت دارد؟

این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.

مهم‌ترین نکات درباره دوره چیست؟

جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره دوره در متن مقاله بررسی شده است.

آخرین اطلاعات درباره چوگان چیست؟

جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به چوگان در این گزارش ارائه شده است.